2026ko apirilaren 28a.

Egun on.

Eta San Prudentzio egun on Araban. Jaieguna izango duzue zuetako askok. 

Gasteizko Gaztetxean ere izango da festa: gaur dira 38 urte okupatu zutela. Gogotik egin du lan urteotan gaztetxeak.

Goazen mamira.

Berdintasuna euskararentzat

Horixe aldarrikatu du EH Bilduk euskarak administrazioko lanpostuetan duen egoerarako. Linbo batean dago legedia; euskararen aurkako frontea antolatuta dago, eta epaitegiek egurra eman dute azken bost urteotan. Euskaldun asko kikiltzeraino. Zeren, derrigortasun hitza euskara-rekin lotzen denean, arazoak sortzen dira herri honetan. Eta uste dut hortik doala EH Bilduk aurkeztu duen proposamen berria: ahoz aho dabilen derrigortasun indizea, geroratze indize izendatzea, eta praktikan ere alderantzikatzea, lanpostuetarako hizkuntz eskakizuna per se handitzea, baina betiere malgu jokatzeko aukerarekin.

Ez dira ulertzeko kontu errazak, kostatu zait niri ere konprenitzea, baina ahaleginduko naiz zehatza izaten. Izan ere, itxuraz aste garrantzitsu baten aurrean gaude auzi gatazkatsu honetan. EAJk eta EH Bilduk asmo bera dute, hizkuntz eskakizunen auzia legez blindatzea; baina formula diferenteak darabiltzate. Momentuz. Etzi iragango da proposamenak aurkezteko epea, eta negoziaketa betean dabiltza.

Mekanismo malgu, tasatu eta progresibo bat proposatzen du EH Bilduk. Horri esaten dio geroratze indizea, gehienezko muga ezarriko lukeena. Orain arteko derrigorrezko indizeak praktikan ez zuen horretarako balio; sinpleki esateko, batzuek (salatzaileek) gehienezko muga gisa ikusten zuten, eta besteek gutxieneko moduan. Indize bat zen, kalkulu baten emaitza: herri batean “euskaldunak” badira hainbeste, eta “ia euskaldunak” beste hainbeste, bada, horren portzentaje edo emaitza moduko bat (zehatzago azalpena, hemen). 

Orain, EH Bilduk proposatzen duena da indize horri buelta ematea: herri bateko derrigortasun indizea %40koa bazen, geroratze indizea %60koa izatea. Horrek, itxuraz, eskakizunen igoera bat eragin dezake, baina erakundeek malgutasunez joka dezaketela iradoki du EH Bilduk. Hau da, langileek lanpostura sartzean egiaztatu dezakete euskara maila, edo euskara ikasten ari direla frogatzeak ere balio dezake. Horretarako, langileen trebakuntza planak indartu beharko lirateke.

EAJk auzia “deszentralizatu” nahi du nolabait ere. Hori da momentuz iradoki duena. Derrigortasun indizea ezabatzea eta administrazioei autonomia gehiago ematea. Hau da, administrazio bakoitzak, lan deialdia egiterakoan, “azterketa zorrotz eta justifikatua” egitea lanpostuaren hizkuntz eskakizunak finkatzeko.

Gutxi gorabehera termino horietan ari da mugitzen kontua. Ez da auzi erraza, ez problema konpontzeko, ezta herritarrok ulertzeko ere. Baina Onintza Irureta kazetariak lan ederra egin du, eta Iñigo Urrutia legelariak EH Bilduren eta EAJren proposamenez egin duen azterketa ere jaso du artikulu honetan. 

Aste honetan halabeharrez ebazteko gaia da Eusko Legebiltzarrean. Lege aldaketari proposamenak aurkezteko epea amaitzear da, behar lukete akordio batera iritsi EH Bilduk eta EAJk, nahiz eta testu definitiborik itxi ez. Baina oinarrian ados jartzeko garaia da. Presioa dago horretarako, eta EH Bilduk kolpea eman du mahai gainean: ez kasualitatez, atzo aurkeztu zituen hizkuntza politika berri eta anbiziotsu baterako duten proposamena, lege horrez harago doazen ideiak. 

Gure hizkuntzak funtsezko ditu euskara hutsean funtzionatzen duten proiektuak.
BABESTU EUSKARA, 
EGIN ARGIAKOA

Bilbo erdigunea: hiru familien negozio

Ez dira literalki familiak, baina hiru familia handiri lotutako inbertsio enpresenak dira Bilbo erdiguneko jabetza gehienak, batik bat Gran Vía edo Kale Nagusikoak. Betiko familia ezagunak dira: Ybarra sendiaren oinordekoak, Galíndez familiakoak, eta Amancio Ortega eta bere inperioa, arropa-marka ezagunen denda mordoa.

Bakoitzak bere aldetik, negozio askoren lokalen jabe dira. Ybarra Careaga familiak, soilik Jesusen Bihotza plazatik Moyuarako tartean, dozena erdi lokal baino gehiago ditu Kale Nagusian; eta familiako beste oinordeko batek du jabetzan El Corte Inglés zentro komertzial puska. Ybarra Careaga familiak, horrez gain, Galíndez sendiarekin erdiz erdi, Bizkaia Dorrea edo BBVAren Dorrea zena du erosita; Primark arropa denda ezagunari alokatzen diote azpiko zatia. 

Etxebizitzaren arloan, munduko jauntxorik espekulatzaileena da Amancio Ortega, Zara eta gisako arropa denden jabea. Munduan 200 etxebizitza baino gehiago ditu, eta horiekin soilik 21.200 milioi euroko ondasuna pilatzen du. Bilboko Kale Nagusian ere baditu jabetzak. Gutxienez bi eraikin oso, eta zenbait lokal. 

Deia-k publikatu duen txosten batetik atera ditut datuak. Apur bat kuriosoa da: detaile horiek ematen dituzte, baina zenbait kasutan, Amancio Ortegari dagokionean adibidez, detaile gehiago ez dituztela emango esaten dute. 

·····>   Ez galdu hauek

  • Lemoizen arrain haztegia. Zentral nuklearraren eraikinetan ipiniko du Jaurlaritzak mihi-arrain haztegi bat. Inbertsore publiko eta pribatua izango du. Portugalgo Sea Eight enpresak gidatuko du 170 milioi euroko aurrekontuarekin. 2030erako espero dituzte merkatuan Lemoizko piszifaktorian hazitako lehen mihi-arrainak. 

    Lerro artean ondorioztatzen da hau: zentrala behin betiko ixteaz aparte, Iberdrolari zegokion eraistea eta lurgunea lehengoratzea, hau da, 17 milioi euroko obra-lana, baina arrain haztegiaren proiektu publiko-pribatu honekin, eskuak garbitu eta beharraz ahaztuko da Iberdrola. 

  • FCK sele. Ikama ikasle antolakundeak kanpaina hasi du Hego Euskal Herrian ekainean egingo diren selektibitate probak gaitzesteko. FCK sele izena eman diote. Ikamaren ustez, proba zaharkitua da selektibitatea, hezkuntza prozesu osoa baldintzatzen duena: “Desberdintasunean oinarritutako klase gizartearen tresna”.
     
  • Gaztetxe topaketak. Elorrion egingo dituzte, maiatzaren amaieran. Gaztetxeen eta gazte asanbladen sarea eta komunitatea indartzea izango da helburua. Erronka zaharren eta berrien inguruan kolektiboki hausnartzea bultzatuko dute.
     
  • Maialen Beloki. Donostiako Zinemaldia zuzendari berria izango da datorren urtetik aurrera; irail honetakoa izango da José Luis Rebordinosen azkena. Beloki zuzendariordea izan da azken hamarkadan. Eginkizuna izan du Zinemaldia urte osora zabaltzeko bokazioan, baita talentu berrien garapenean eta zinemagintzaren pentsamenduaren logikan. Euskalduna da.

Zerbait esan nahi didazu? Erantzun mezuari edo idatzi buletinak@argia.eus helbidera.

PANTAILARA ITSASTEKO BAZKA
 

Film eta telesailen tartean, gaur Donostian proiektatuko duten dokumental bat dakarkit lehen lerrora: irudian ikusten duzun Lutxi eta zuhaitza.
  • Lutxi eta zuhaitza. Luzia Urigoitiaren memoria berpizteko dokumentala ondu du Lander Garrok, eta gaur proiektatuko dute Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldian. Aurrez ikusteko aukera izan dut, eta artikulua publikatu dugu gaur. ETAko kidea zen Urigoitia; 1987an, Pasaian, Guardia Zibilak gupidagabe hil zuen etxebizitza baten barnean, lurrean etzanda zela, garondoan egin zioten tiro. Bertsio ofizialak tiroketaren teoria faltsua zabaldu zuen, baina azterketa forentseek kontrakoa demostratu zuten. Gertakari hartaz ez ezik, memoria politikoaren eraikuntzaz ere gogoetatzen du dokumentalak. 
     
  • Un poeta. Gogoa nuen film kolonbiar hau ikusteko; lantokian ere ondo famatu digu Pellok. Bi ordu atsegin pasatu ditut zineman; oso ongi dago. Komedia beltza da. Poeta xumea da Óscar, poeta triste eta prekarioa, ez oso saltzaile ona. Umore beltzez jantzitako satira bat da, baina horretan geratu ordez, prekarietate artistikoari lotutako auzi sozial eta sistematikoak azaleratzen ditu filmak, zorrotz eta ausart. Ezohiko pelikula bat dela esango nuke. Isiltasun luze batzuk badaude, baita une deserosoak ere, gero, zenbaitetan, komedia beltzarekin zapaltzen dituena. Gustatu zait Ines Arruek Zinea.eus-en idatzitako kritika. 
     
  • The Studio. Telesail estatubatuar hau ikusten hasi gara etxean. Hollywoodeko kameren atzean dagoena erretratatzen du, baita kameren atzekoaren atzekoa ere, bulegoetakoa; komedia moduan dena ere. Zinema handia egiten den lekuan, pelikula eskasak ere egiten dira. Negoziaketak daude, interesak, jendearekin ondo geratu nahia... Baditu bi puntu gehiegi konbentzitu ez nautenak: baga, zinema munduko erreferentzia pila bat ematen dituela, eta ezagutu gabe, litekeena dela gauza batzuk ez ulertzea; eta biga, zenbait unetan bizkorregia eta kaotikoegia izan dela nire gusturako. Apropos egiten du, mundu hori horrela erakutsi nahi dutelako, baina momentu batzuetan deserosoa egin zait.

Honaino gaurkoa.

Astearte ona izan. 

Besarkada bat.

Ez zaude email buletinera harpidetuta? Eman izena.

JARRAITU SAREETAN