Egun on.

Uste dut gaurkoak merezi duela salbuespena: frankismo osteko lehen lehendakaria hil zen atzo, Carlos Garaikoetxea. Eta eskolan kontatzen ez direnak kontatzera nator, memoria ariketa gisa. Barka beharbadako luzera. 

Goazen mamira.

Lerro lauak lehendakariari

Izango da isilpeko arrazoiren batengatik, beharbada EAJri gehiegi interesatzen ez zaiolako, Hezkuntza Sistemak ez duelako programan txertaturik, baina uste dut, eta gaur egungo begiradatik behintzat, ez zaiola behar besteko erreferentzialtasunik aitortzen Carlos Garaikoetxeari. Bart gauean, gaur ere bai, eta litekeena da datozen egunetan ere han eta hemen hitz egingo dela berari buruz, hilberria delako, baina interesgarria litzateke bere figurak denboran gehiago irautea. Ikastetxeetan ez al dago gure herriaren memoria lantzeko programarik? Aurreko mendearen hondarretan jaiotakoa naiz ni, eta Garaikoetxearen berri, oro har apenas dago ingurumarian. Ezertxo ere ez, ez esateagatik. Hemeroteka hartu dut bidelagun; hori, behintzat, belaunaldi digitalok badugu-eta esku-eskura. 

Franco hil osteko Eusko Jaurlaritzako lehen lehendakaria izan zen Carlos Garaikoetxea (Iruñea, 1938-2026). Agintaldi bat egin zuen (1980-1984) oso konpletoa, orduan sortu baitziren Osakidetza, Ertzaintza eta EITB, besteak beste. Bera izan zen, baita ere, Gernikako Estatutua landu zuena eta Kontzertu Ekonomikoa sinatu zuena. Bigarren agintaldian, baina, EAJren barneko ika-mikak eta ikuskera hain diferenteak tarteko, dimisioa ematen amaitu zuen.

1975ean sartu zen EAJn, Franco hilko zen urtean. “Une horretan, EAJ gehiago zen mugimendu bat alderdi bat baino”, leitu diot 2011ko entrebistan. “Diktadura batean ez daukazu gobernu ardurarik, eta gobernu ardurarik gabe nekez erantzungo diezu gizartearen arazoei; hori hala, mugimendu berean tendentzia oso ezberdineko jendea pilatu daiteke (...) Baina gobernatzen hastean, gizartearen arazoen irtenbide bila abiatzean, berehala sortu ziren lehenengo kriki-krakak”. Zein gatazka? Besteak beste, elkarrizketa horretan, Lemoizko zentral nuklearraren auziaz ari zitzaion Sustrai Colinari: “Nik erreferenduma eskatzen nuen, baina nire alderdiak ez ninduen babesten, nik txintik ere jakin gabe Iberduerorekin [zentralaren atzean zegoen enpresa, gerora Iberdrola] akordioak zituelako”. Eta gauza bertsua NATOrekin. 

“Arazoaren muinean, herri ikuskera bat zegoen”, zioen Garaikoetxeak. Lurraldetasuna eta probintzianismoa. Azken horrekin amaitu behar zela defendatu zuen azkenera arte, nazio gobernuaz hitz egin behar zela, eta “aldundiez gutxiago”. Zera zioen: “Beti proposatu dut Iruñea hiriburutzat, eta Gernikako Estatutuak halakorik ez bazioen ere, Iparraldeko eta Nafarroako herritarrei funtzio publikoan sartzeko atea ireki nien; ordurako, txokeak aurrez aurrekoak ziren, eta bigarren legegintzaldirako zepoa jarri zidaten; eta nik ez nuen segi nahi, oso minduta bainengoen Xabier Arzalluz [EAJko buru] eta konpainiak, nafarrei bizkar emanez, Jaime del Burgorekin [UCD, Espainiako zentro-eskuina] paktatu zutelako”. 

Hego Euskal Herria batzearen ideia presente izan zuen Garaikoetxeak. Eta gai hori oso aktuala da; ikusi bestela UPN zertan ari den: dagoeneko urte honetan hiru aldiz saiatu da Espainiako Konstituzioko laugarren xedapen iragankorra indargabetzen. Izan ere, puntu horrek zirrikitu bat zabaltzen du Espainiako legedian, noizbait Nafarroa eta EAE batu daitezen. Eta Gernikako Estatutuak ere bai. Garaikoetxeak honela zioen 2002ko Larrun monografiko batean, Pello Zubiriak eta Xabier Letonak eginiko elkarrizketa mamitsuan: “Gernikako Estatutuak badu bere sarreran euskal komunitate berezko baten definizioa, esaten duenean Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroak badutela komunitate politiko bat osatzeko eskubidea eta beren herritarren erabakiaren mende dagoela”.

EAJko buruzagitzarekin izandako desenkontruak ez ziren gutxi izan. Tentsio betean zeuden Garaikoetxea eta Arzalluz, errealki zalantza zegoelako, besteak beste, sortu berriak ziren Eusko Jaurlaritzan eta aldundietan nori zegokion eskumenak eta baliabide ekonomikoak nola banatu erabakitzea, Jaurlaritzari edo EAJren zuzendaritzari. Eztabaidak lehertu egin zuen 1984ko abenduan, EAJren Batzar Nagusian. Garaikoetxeak lehendakari karguaren dimisioa eman eta EAJko afiliazioa utzi zituen kolpetik; Jose Antonio Ardanzak ordezkatu zuen. Eta handik bederatzi hilabetetara, Eusko Alkartasuna sortu zuen Garaikoetxeak. 

EAko buruzagi izan zen 1985etik 1999ra. Harreman gatazkatsua izan zuten, EAk boto mordo bat “ostu” zizkiolako EAJri, Garaikoetxearen zale zirelako milaka euskal herritar. Baina behin mende berrian sartuta, eta Garaikoetxeak buruzagitza utzita, EAk EAJren aldera egin zuen. Baina aldendu egingo zen gero. Eta ezker abertzalearekin koalizioa osatuta ariko zen geroztik; egun, EH Bilduren barnean.

Tira, dakizunez zatiketa handia dago egungo EAren barnean. Labur esateko, EAko zuzendaritzarekin kritiko direnek diote EAk pisua galdu duela EH Bildu barnean. Horien aldean egon da azken urteotan Garaikoetxea, kritikoekin.

107 urte baino gehiagorekin, ibilbide eta etorkizun luzeko proiektua da

·····>   Ez galdu hauek

• Hizkuntza eskubideen defentsa. ELA, LAB eta STEILAS sindikatuek mobilizazioa deitu dute datorren larunbaterako, Bilbon. Euskaraz bizitzeko eta lan egiteko eskubidearen aldekoa izango da. Onintza Irureta lankideak hitz egin du STEILASeko bozeramaile Haizea Arbiderekin, azalpenak jasotzeko.
   
• Maialen Mazon. Izen eta abizenez ezagun da epaiketa; atzo hasi zen, Gasteizen. Gupidagabea eta doilorra izan zen hilketa matxista, eta 45 urteko kartzela zigorra eskatzen dute akusazioek Mazonen bikotekide ohiarentzat, eskatu ahal den gehiengoa. Poliziaren aldentze aginduen protokoloa aldarazi zuen Mazonen kasuak, akats larriak izan baitziren. 
   
• Ormuz. Erregaien prezioak igotzen ari direnez, eta gehiago igoko diren beldurrez, AEBek “askatasunaren plana” iragarri dute: Irango uretan harrapatuta dauden ontziak militarki babestuko ditu AEBeko armadak, Iranek ez diezaien eraso egin. Zeren, adibidez atzo, Arabiar Emirerri Batuetako petrolio ontzi batek ahalegina egin du baimenik gabe Ormuz gurutzatzen, eta Iranek eraso egin dio. Iranek ez du AEBeko soldaduen aukera onartuko.

Honaino gaurkoa.

Astearte ona izan. 

Besarkada bat.