Jarrai dezakegu esaten Tourist remember: this is not Spain, neither France, baina turista ez da leloa, bere begiekin ikusten du Espainiako Estatuko pop kulturak berdin-berdin funtzionatzen duela Hego Euskal Herrian. Que viva el cine español! egin zen oihu larunbatean Kursaalen, Donostiako Zinemaldiaren itxiera galan, eta inori ez zaio ilerik mugitu, ordurako milaka euskaldun joanak baikinen La bola negra ikustera.
Aspaldian ez bezala bete dira zinema aretoak Hego Euskal Herrian eta Espainiako Estatuan. Estreinaldi oso-oso jendetsua izan da; aurresalmentan sekula baino sarrera gehien saldu dira. Baina horrek ez du gertakari bat besterik gabe “fenomeno” bihurtzen. Kontua da ezker zein eskuin politikoak bikaintzat hartu dutela filma, eta apenas dagoela alderik Espainiako hedabide ezkertiarretatik eskuindarretara. Zeren hangoek eta hemengoek diote filmak memoria egiten diola 1936ko Gerraren sufrimenduari. Ea, ez da batere ohikoa El Mundo gisako egunkari eskuindar batek bostetik bost izar ematea filmari, badakigu-eta gauza hauetan irizpide denak direla politikoak. Eta ezkerretik, El Salto-k adibidez, besteengandik diferentziatzeko dio eskuin politikoak horra itzularaziko gaituela eta otsoari benetako beldurra izan behar diogula.
Film bikaina da. Hala da, hala uste dut. Ikusteko ederra, 35 milimetrotan grabatuta, muntaia bikaina, eta musika ere zoragarri erabilita. Asko gustatu zaizkit trantsizioak, nola lotu dituzten hiru pertsonaien istorioak, eta ildo narratiboak nola garamatzan batetik bestera. Inbidiaz begiratu dut pantaila, benetan diot, oso film espainola delako, oso ondo sustraitua Espainian, erreferentzia guztiak mimoz zainduta hala izan dadin. Eta hori ona da, ona da Espainiarentzat eta Espainiako zinemarentzat, anbizio internazionala duen kutsu lokaleko film handi bat delako.
Badira kontentatzen ez nauten kontuak. Tira, garai hauen forma oso konkretuak. Zeren, pop kulturak gaurko egunean funtzionatzen badu, estetizismoan jausten delako da, dena eder erakutsi nahia gailentzen zaiolako edonolako aspektu sozial, moral eta politikori. Eta ea, zinegilea ez da historialaria, film bat garai batean kokatzeak ez du esan nahi garai historiko hura zehatz-mehatz erakutsi behar duenik, horretarako baitago fikzioa. Baina tira, ezkerreko indar politikoek esatea “memoria historikoaren ariketa” dela film hau, urrunegi joatea da. Federico García Lorca ez zuten hil homosexuala zelako soilik, batez ere eragin handiko sozialista zelako baizik. Eta ideia sozialista, errepublikano eta antifrankistarik ez da ageri filmean, bakar bat ere ez.
A, eta filma ikusi duenak ulertuko nau: zergatik dira hain gizagabekoak Mussolinik Francori bidaltzen dizkion militar faxista italiarrak? Zergatik dira espainiar kolpistak baino gaiztoagoak?
